Dar es Salaam . Pengo katika malezi. Hiyo ndiyo tafsiri ya wadau wa elimu na malezi kuhusu vitendo vya baadhi ya wanafunzi wa kidato cha nne kuchana madaftari na sare za shule na kutoa kauli tata baada ya kumaliza kufanya mitihani ya kuhitimu kidato cha nne.
Katika video zinazosambaa mitandaoni, baadhi ya wanafunzi wameonekana wakichana na kuchoma moto madaftari na sare za shule, huku wasichana wakiahidi kuchukua waume za watu na wavulana wakisema watajikita katika michezo ya kubahatisha.
Video hizo zaidi ya 30 ambazo zimesambaa katika mitandao ya kijamii, katika kipindi ambacho wanafunzi wa kidato cha nne, wanafanya mtihani wa kuhitimu elimu ya sekondari, ulioanza Oktoba 19 na utatamatika Novemba 6, mwaka huu.
Wadau wa kada mbalimbali, wanasema vitendo hivyo vinaibua maswali kuhusu malezi ya vijana, huku wazazi, walimu na jamii wakibebeshwa wajibu wa kuwalea na kuwaongoza.
Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia, inasema kulaumiana hakutasaidia kupata jawabu la tatizo, ikisisitiza umuhimu wa kila upande kutimiza wajibu wake kuhakikisha changamoto inatatuliwa.
Waziri wa Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalum, Dk Doroth Gwajima amekemea vikali mwenendo wa baadhi ya mabinti wanafunzi wanaotumia mitandao ya kijamii vibaya.
Kupitia ukurasa wake rasmi wa Instagram, ameeleza kusikitishwa kwake na video zinazosambaa zikiwaonesha mabinti hao, na ametaka kufahamu shule wanazosoma ili hatua stahiki zichukuliwe kwa ushirikiano na walimu pamoja na wazazi wao.
“Haya, hawa ni wa shule gani ili tutete jambo na walimu, tufahamu wazazi wao wako wapi ili tuwafikie na kushirikiana kuwakomboa mabinti hawa kwenye fikra hizi mbaya kwa elimu, malezi na makuzi endelevu maana naona mabinti hawa wanajiandalia ajali ya maisha yao bila bima,” amesema Dk Gwajima
Mtaalamu wa Saikolojia, Clara Mwambungu amesema jamii inapaswa kutafakari mazingira yanayowazunguka vijana hao na mchango wa watu wanaowalea, badala ya kuishia kuwanyooshea vidole.
Amesema video zinazosambaa zinaibua maswali kuhusu malezi ya vijana, mazingira wanayokulia, taarifa wanazopata na namna wanavyotumia teknolojia katika kipindi ambacho bado wanahitaji mwongozo wa watu wazima.
“Jamii nzima ina jukumu la kubeba lawama zote kuhusiana na hawa watoto ambao wamefikia hapo walipo, haya yote ni mazao ya jamii zetu, ni mazao ya familia zetu na ya watu wanaowazunguka kila siku,” amesema Clara.
Amesema badala ya kuishia kuuliza wanafunzi hao wanasoma shule gani, ni muhimu pia kujiuliza wanatoka katika mazingira gani, wanapata malezi gani na ni kwa namna gani familia na jamii zimekuwa zikifuatilia makuzi yao.
Amesema umasikini wa familia unaweza kuongeza changamoto katika malezi na kuwaweka baadhi ya vijana katika mazingira yanayoweza kuwafanya wakose mwongozo wa kutosha, ingawa hali hiyo haimaanishi kuwa vijana wote wanaotoka katika familia zenye kipato cha chini wana tabia zinazofanana.
Mwambungu, amesema upatikanaji wa simu na teknolojia kwa vijana unahitaji kuambatana na elimu ya matumizi salama na yenye uwajibikaji, hasa kwa baadhi yao wanaweza kutumia vifaa hivyo kupata taarifa au kuiga mienendo wanayoiona mitandaoni.
Kwa mtazamo wake, juhudi za kukabiliana na mwenendo unaozua mjadala hazipaswi kutegemea vitisho au lawama pekee, bali zinapaswa kuhusisha elimu, mazungumzo na ufuatiliaji wa karibu kutoka kwa wazazi na walezi.
“Serikali, wazazi, walimu na jamii kwa ujumla wanapaswa kushirikiana kuhakikisha vijana wanakuwa katika mazingira salama na wanapata mwongozo unaowawezesha kutumia teknolojia kwa manufaa yao,”amesema.
Mwalimu, Jackson Anderson amesema changamoto ya baadhi ya wanafunzi kuonyesha mienendo isiyofaa inatokana na malezi wanayopata nyumbani, pamoja na ushawishi wa makundi ya marafiki wanayokutana nayo shuleni.
Amesema baadhi ya wazazi hawafuatilii maendeleo ya watoto wao shuleni, hawahudhurii vikao vya wazazi na walimu, wala hawafahamu marafiki ambao watoto wao wanashirikiana nao.
“Kuna wazazi tangu mtoto aingie sekondari hajawahi kufuatilia mienendo yake shuleni, kuhudhuria vikao wala kujua marafiki wa mtoto wake na kama anasoma kweli au la. Wapo wanafunzi wanaokuja shule kama sehemu ya kupoteza muda ili wasionekane wanazagaa mitaani, huku wengine wakikimbia kazi za nyumbani na kufika shule kuonyesha uhalisia wao,” amesema.
Amesema baadhi ya wanafunzi wana tabia ambazo wazazi wao hawazifahamu, huku wazazi wengine wakishindwa kuitikia wito wa shule wanapoandikiwa barua za kufika shuleni kutokana na majukumu ya kutafuta kipato.
Kwa upande wake, mzazi wa mmoja wa wanafunzi walioonekana katika video hizo, mkazi wa Kigamboni Darajani, Dar es Salaam, ambaye hakutaka jina lake litajwe, amesema watoto wanaweza kuiga tabia zisizofaa wanapokutana na wenzao kutoka katika mazingira tofauti na kujiunga na makundi yanayoweza kubadili mienendo yao. “Nilipomuona mtoto wangu akiongea ule ujinga nilishangaa, kwa sababu nyumbani hana mambo hayo. Kiukweli nimefedheheka sana na nimemwambia asirudi nyumbani kwangu, aende kwa wahuni wenzake,” amesema mzazi huyo.
Amesema baada ya kuchunguza, amebaini kuwa baadhi ya marafiki ambao mtoto wake alikuwa nao siku hiyo wanatoka katika familia ambazo, kwa maoni yake, hazisimamii ipasavyo malezi ya watoto.
Amesema amekuwa akifuatilia mienendo ya mtoto wake, lakini kitendo cha kumuona akitoa kauli hizo kwenye video kimemkatisha tamaa na kumfanya ajisikie amedhalilika mbele ya jamii.
Akizungumzia hilo, Katibu Mkuu wa Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia, Profesa Carolyn Nombo amesema hatua iliyofikiwa ni mbaya na kulaumiana haiwezi kuwa njia ya kutatua tatizo.
Tatizo lililopo kwa mujibu wa Profesa Nombo, ni matokeo ya changamoto kutoka upande wa wazazi, jamii inayomzunguka mtoto, mitandaoni na shuleni, hivyo asitafutwe wa kulaumiwa, bali zinahitajika jitihada za pamoja kulikabili.
Amesema katika sekta ya elimu, tayari kuna mifumo iliyowekwa kushughulikia masuala ya maadili, huku akisisitiza kuwa malezi ya mtoto yanapaswa kuanza nyumbani kuanzia anapozaliwa hadi anapofikisha miaka mitano.
Amesema mtoto anapoanza shule huendelea kujifunza kutoka kwa walimu, lakini anapomaliza masomo hurudi nyumbani, kwenye jamii inayomzunguka na katika mitandao ya kijamii, ambako pia anakutana na mazingira yanayoweza kuathiri maadili yake.
Katika kukabiliana na changamoto hiyo, amesema Wizara imefanya maboresho ya mitaala na kuweka somo la historia ya Tanzania na maadili kwa lengo la kuwafundisha wanafunzi maadili.
“Lakini utamfundisha mtoto maadili ambaye ametoka nyumbani ameshafundishwa mambo yake na hata kwenye jamii,” amesema.
Amesema hali hiyo inaonyesha umuhimu wa ushirikiano kati ya shule, wazazi na jamii, kwa kuwa juhudi za walimu kuwafundisha watoto maadili haziwezi kuleta matokeo yanayotarajiwa iwapo mazingira wanayorejea hayawaungi mkono.
Kuhusu hatua zilizowekwa shuleni, Profesa Nombo amesema kila shule inapaswa kuwa na programu ya ushauri nasihi, ikiwemo kuteua walimu wawili, mwanamume na mwanamke, watakaowasaidia wanafunzi kueleza na kutatua changamoto zinazowakabili.
Amesema walimu hao huchaguliwa na wanafunzi wenyewe ili kuhakikisha wanakuwa watu wanaoweza kuwafikia kwa urahisi na kuwaeleza matatizo yao.
Amesema pia shule zinapaswa kuwa na madawati ya unasihi ili wanafunzi wapate nafasi ya kusikilizwa na kusaidiwa kukabiliana na changamoto zao.
“Kimuundo unaona na madawati ya jinsia yapo shuleni hadi vyuo vikuu. Kimuundo tumeweka mifumo ya kuwasaidia watoto, lakini akitoka anakwenda kwa mzazi ambaye yuko tayari kumsaidia? Au jamii ipo tayari kumsaidia?” amehoji.
Amesisitiza kuwa mifumo iliyowekwa katika sekta ya elimu inahitaji kuungwa mkono na wazazi na jamii ili watoto waendelee kupata mwongozo na msaada hata wanapokuwa nje ya mazingira ya shule.
Amesema jambo hilo limemsononesha, akieleza kuwa utatuzi wake unahitaji mshikamano wa jamii nzima badala ya kila upande kulaumu mwingine.
